Lời Cám Ơn Muộn Màng
Trương Kim Chi
Kính tặng Ba yêu dáu và các anh của tôi.
Năm đó gia đình tôi dọn về Nha Trang, hình như tôi khoảng năm tuổi và vừa mới học xong lớp mẫu giáo, nhưng cũng lờ mờ nhớ là nhà mình cũng đã dọn đi nhiều lần và qua nhiều thành phố khác nhau. Ba má tôi có cuốn album bằng sơn mài thật đẹp, trong đó có nhiều hình ảnh của anh em chúng tôi, nhất là những tấm hình ngày chúng tôi được sinh ra đời, tôi đã nhận thấy một điều là mỗi đứa chúng tôi được sinh ra tại một thành phố khác nhau, nào là Vạn Giả, Ninh Hòa, Dục Mỹ, Đà Lạt, Thủ-Đức, Kontum và rồi sau đó Nha Trang, Đà nẵng... Tôi có thắc mắc về sự di chuyển khá thường xuyên của gia đình, má tôi hay chép miệng nói:
- Thì Ba con là nhà binh mà, rày đây mai đó... Đâu cũng là nhà...
Trong đầu óc non nớt của tôi lúc đó cũng chưa hiểu “nhà binh” là gì, chỉ loáng thoáng biết chắc đó là việc làm của ông, có điều tôi thấy ba tôi ít ăn mặc giống những người khác, khi nào ông cũng gắn liền với bộ đồ “nhà binh” ủi hồ cứng, giày luôn đen bóng, có một cái gì về bộ đồng phục đó mà trông ông thật oai hùng và cũng là hình ảnh rất thân thương của ba tôi đã in sâu vào tâm trí tôi.
Sau này tôi mới biết ra lúc đó ba tôi đổi đi Bình Tuy, có lẽ (đây là) vùng nguy hiểm nên gia đình dọn về ở Nha Trang để chúng tôi đi học. Lần đầu được sống trong con phố bình thường, khác hẳn với những cư xá quân đội, mà chúng tôi vẫn ở trước đây, anh em tôi thích chí vì có bạn mới, có quán hàng kề bên, ăn hàng thỏa thích. Chỉ có má tôi là buồn thiu vì ba tôi vắng nhà, tôi nhớ bà đan áo cho ông, hay làm các món ăn khô như thịt chà bông rồi cẩn thận bỏ vào lon guigoz để gửi đi. Mỗi khi ông đưa thư đi qua, mắt bà sáng rỡ lên khi nhận được thư của ba tôi gửi về. Tôi nhớ ba tôi gửi thư về rất thường, có khi gửi hình về cùng với thư, má tôi reo lên vui mừng, cho chúng tôi cùng xem, anh tôi tò mò, lật ra sau tấm hình và đọc to lên lời ghi chú, thường rất âu yếm viết riêng cho má tôi:
- Thương gửi về em yêu dấu và các con của chúng ta...
Má tôi thường đỏ bừng mặt lên, mắng yêu các con. Đôi khi ba tôi cũng viết thư cho anh em chúng tôi, thường là khuyên chúng tôi nên chăm học, nghe lời má và hứa khi về sẽ mua quà cho chúng tôi.
Lúc đó những ngày ba tôi về phép thật là vui, ông dẫn chúng tôi đi chơi, dạy cho chúng tôi học, nhất là đem chúng tôi đi mua những món đồ chơi mà chúng tôi ưa thích, tôi còn nhớ con búp bê thật đẹp, chiếc xe đạp có cái chuông reng ngộ nghĩnh. Mấy đứa bạn hàng xóm luôn chiêm ngưỡng những món đồ chơi của chúng tôi, có đứa phân bì, tôi bèn cắt nghĩa cho nó:
- Tại ba tao là “nhà binh” nên lâu lâu đi đánh nhau về là anh em tao được quà.
Chắc lúc đó mấy đứa bạn tôi chỉ ao ước được có cha là “nhà binh” như ba tôi. Tôi hãnh diện lắm về ba mình, về sự oai hùng của ông, anh tôi thì kể cho đám bạn trong xóm nghe về những chuyện hành quân ly kỳ của ba tôi. Chắc anh tôi đã cao hứng thêm bớt cho gay cấn chứ ba tôi ít khi nhắc đến những ngày đi hành quân, nếu có hỏi thì ba tôi cũng chỉ trả lời qua loa vì hình như ông muốn dấu đi những gian nan nguy hiểm của một người lính để chúng tôi yên lòng. Khi ba tôi về nhà thì ông lại trở thành người đàn ông rất bình thường thương vợ con, rất văn nghệ và đôi khi pha chút dí dỏm...
Sau những ngày về phép ngắn ngủi của ba tôi là sự vắng vẻ và nỗi buồn của chúng tôi trong những ngày ba không có nhà, chỉ có mấy mẹ con lủi thủi bên nhau, má tôi một mình thay chồng lo cho đàn con mà hình như tôi chưa hề nghe bà than vãn bao giờ.
Lúc đó má tôi còn rất trẻ, bà là một người đàn bà khả ái, hiền lành và rất đảm đang. Tôi còn nhớ bà may vá thêu thùa rất hay, lai còn rất khéo léo bếp núc. Lúc nào bà cũng tự tay lo lắng và chăm sóc cho các con. Hình như là má tôi luôn luôn có câu trả lời êm dịu, bất cứ chuyện gì dù có tệ đến đâu xảy ra mà đem nói với má tôi thì bà cũng sẽ có lời an ủi, khuyên răn ngọt ngào và tôi lại thấy vui thấy yên lòng.
Mặc dù sinh ra và lớn lên trong thời chiến, tuổi thơ của tôi trôi qua rất đầm ấp nhờ sự đùm bọc và thương yêu của ba má tôi, nhiều khi nhớ đến ba tôi, tôi thường lấy hình ba ra xem, nhìn ba trong bộ đồ “nhà binh” oai hùng mà thầm hãnh diện về ba mình.
Lớn lên một chút, tôi bắt đầu biết nhận xét về chung quanh nhiều hơn, không khí chiến tranh làm như đến gần tôi hơn. Tôi bắt đầu thấy sự gian nan và nguy hiểm về công việc của ba mình. Tôi đọc được nét lo lâu của trên gương mặt của ba tôi khi ông về nhà. Tuy lúc nào ông cũng cố gắng làm bổn phận của người cha, trên gương mặt sạm nắng nghiêm trang luôn để dành nụ cười hiền lành cho các con.
Rồi ngày tháng trôi qua, tôi lớn lên theo sự bành trướng của chiến cuộc ngày càng khốc liệt trên quê hương. Ba tôi đổi về vùng I, toàn gia đình theo chân Ba dời về Đà Nẵng, lại một lần nữa chúng tôi làm quen với cuộc sống mới. Nhưng chúng tôi không màng về sự thay đổi này cho lắm vì biết từ nay được ở gần ba hơn.
Ba tôi đóng quân tại một vùng kề cận Đà nẵng, một trung đoàn đánh giặc nổi tiếng của vùng này. Ông về nhà thường hơn, nhưng khi ông về thì mang theo mùi lính tráng, chiến tranh nhiều hơn xưa, dần dần tôi cũng bắt đầu đoán được tình hình qua cách đi đứng và ăn mặc của ba tôi và những ngưới lính đi chung. Những hôm ông chỉ về trên chiếc xe Jeep nhà binh, không mang nón sắt, không trang bị súng ống… thì trông ông có vẻ thư thả hơn, ông sẽ ngồi đọc báo uống café nhàn hạ dù chỉ trong chốc lát thì tôi đoán chắc trong ngày không có “đánh nhau” dữ dội hay là không cắm trại 100%.
Rồi lại cũng có những hôm ông về, mặt mày đầy nét lo âu, nhiều hôm chưa kịp ăn cơm lại phải vội vàng ra đi… Hoặc là liên tục nói chuyện trên máy truyền tin và có khi ban những khẩu lệnh bằng những mật hiệu khó hiểu mà tôi nghĩ rằng rất quan trọng...
Nhưng rồi cũng như tất cả những người Việt nam khác trong thời chiến, tôi cũng quen dần và lặng lẽ sống bên gia đình, có những vui buồn mà dần rồi ai cũng quen. Riêng ba tôi thì có lẽ vì áp lực bên ngoài và chức vụ ông đảm nhiệm trong những ngày cuối của cuộc chiến nên thấy nét lo âu ở ông ngày nhiều hơn. Tôi thấy thương ba mình thật nhiều.
Và rồi thế hệ kế tiếp nối gót, các anh tôi cũng bắt đầu đi vào quân đội. Những bài hát như còn vang vọng đâu đây diễn tả trung thực nhất về những tâm tình của các thanh niên thời chiến đã phải vội vã lìa xa mái trường:
- Người từ trăm năm về ngang trường Luật... Ta hỏng tú tài ta vuột tình yêu... thi hỏng mất rồi ta đợi ngày đi...
Ngày anh tôi về từ trung tâm huấn luyện, nhìn anh tôi bỗng thấy anh như trưởng thành và người lớn hẳn ra, với làn da sạm nắng, mái tóc ngắn, trông anh khỏe và oai hùng trong bộ đồ lính... không hiểu vì sao nước mắt tôi chảy dài... Ba tôi vỗ vai anh hình như để dấu sự xúc động!
Tôi thấy thương anh mình thật nhiều, người con trai còn rất trẻ đã đánh đổi tuổi thanh xuân ở thị thành đi làm bổn phận của người trai thời chiến. Cũng như ba tôi anh tôi luôn cứng rắn, tôi cũng đành che dấu sự yếu mềm và ích kỷ của mình vì sợ anh tôi buồn.
Đơn vị cuối cùng ba tôi đảm nhận ở Thừa Thiên. Nên khi vào đại học, tôi cũng được “thuyên chuyển” theo ba ra Huế để đi học, tôi nôn nao vui thích được trở thành cô “sinh viên văn khoa”, một điều mà tôi hằng mơ ước từ lâu. Tuy là chỉ vài tháng sau thì tôi vĩnh viễn gĩa từ thành phố thơ mộng đó cũng như mãi mãi rời xa Việt nam.
Sự mất mát của tôi không làm sao so sánh được với sự mất mát lớn lao của ba tôi. Một hình ảnh mà cứ lảng vảng trong đầu óc tôi bao nhiêu năm nay, mỗi khi nghĩ lại tôi còn thấy xót xa là gương mặt trầm ngâm, cứng rắn khi ba tôi xếp lại bộ quân phục để thay vào bộ quần áo dân sự mà tôi cũng không hề nghĩ là ba tôi có, để mãi mãi từ giã cuộc đời “nhà binh”, từ giã một một cuộc đời binh nghiệp oai hùng của ông.
Cũng như không bao giờ tôi quên được một ngày cuối tháng tư năm nào, buổi sáng hôm đó ba tôi trầm ngâm ngồi bên chiếc radio nhỏ, nước mắt ông lăn dài trên má, lần đầu thấy ba tôi khóc tôi nghe như sụp đổ cả bầu trời, không cần ai cắt nghĩa tôi cũng biết chúng tôi đã có một mất mát lớn lao...
Mấy chục năm đã lặng lẽ trôi qua, chúng tôi cũng như những người Việt nam khác đã trải qua bao nhiêu là thăng trầm của thời thế, của cuộc sống. Ba tôi cũng không còn là một quân nhân nữa, đã phải làm quen với cuộc sống mới, ông cũng làm tròn bổn phận của người cha, nuôi nấng dạy dỗ chúng tôi nên người. Từ những ngày mới đặt chân lên đất Mỹ, ông cũng cầm bản đồ thành phố (như ngày còn đi hành quân) chỉ cho tôi đón từng chuyến xe bus để đi học, ông dẫn tôi vào tận trường ghi danh... Hay những tối mùa đông, tôi đi làm về trễ, ông lái xe đến trước chỗ tôi làm chờ sẵn từ khi ánh măt trời bắt đầu dịu lại, trời bắt đầu chập choạng tối để đón tôi về.
Mỗi khi nhớ lai ngày còn ở Việt Nam, tôi nhớ đến vui buồn ngày con trẻ dại, tưởng tất cả đã ngủ yên trong quá khứ thì một hôm kia, tôi bỗng tìm lại hình ảnh “nhà binh” thân thương và đồng đội của ba tôi của anh tôi năm nào...
Lúc tôi đang làm cô giáo ngày hai bữa sách ô đi về trong một cuộc đời thật bình lặng thì được ty học chánh bổ nhiệm về dạy tại một chi nhánh của trường Adult School, trường nằm tại một nhà thờ gần Downtown. Hôm đầu tiên tôi đi đến dạy, tần ngần nhìn những lớp học lèo tèo cũ kỹ mà ngao ngán.
Giữa trưa hè nóng nực hôm đó, tôi bỗng nghe như có giòng nước ngọt ngào mát lịm khi nghe tiếng Việt Nam bàn tán trò chuyện trong lớp học, tôi tò mò thích thú bước vào lớp. Sau một lát sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh cũng phòng ốc cho tươm tất, tôi đảo mắt nhìn quanh, học sinh được khoảng trên hai mươi người, có lẽ cũng gần đến mươi người có nét mặt Á đông và mang những tên Việt Nam, tôi thấy làm lạ, ở một thành phố nhỏ bé tổng cộng người Việt nam định cư ở đây đếm trên đầu ngón tay làm gì có được từng này người đi học anh văn... Hỏi ra thì mới biết họ là những người mới định cư theo chương trình H.O. tôi tò mò nhìn… họ là đồng đội của ba tôi, của anh tôi ngày xưa đây…
Tôi cũng hơi lúng túng, trước những người học trò đặc biệt này. Được dịp tiếp xúc với họ tôi tìm biết thêm nhiều điều lý thú, thỉnh thoảng họ cũng chia xẻ với tôi những chuyện vui buồn trong lớp học cũng như ngoài giờ học.
Tôi còn nhớ dạo đó California mới thông qua đạo luật cấm hút thuốc trong trường học cũng như cơ quan chính phủ. Những cựu quân thì phần đông thích phì phèo điếu thuốc, trong trường bị các thầy cô đôi khi hách dịch la rầy... Có ông bực mình gây gỗ lại, có hôm tôi cũng vì “tự ái dân tộc” nổi lên nói lại với một bạn đồng nghiệp:
- Người ta không biết tiếng Mỹ chứ đâu có điếc mà bà la to vậy! Nói chuyện với người lớn thì lễ phép chút chứ!
Bà giáo vùng vằng bỏ đi, thấy vậy các ông nhao lên tả oán:
- Chuyện gì mà phải khó chịu vậy, tôi hút chứ có bắt “nó” hút đâu mà kêu ca um sùm cả lên.
Chợt nhớ đến mấy thầy giáo làm chung cũng ghiền hút thuốc thường đi qua bên kia đường để phì phà điếu thuốc, tôi đề nghị:
- Hay là các chú, các anh rủ nhau qua bên kia đường tha hồ mà hút, không ai dám nói gì đâu!
- Bên này đường hay bên kia đường gì thì khác gì, tại sao phải rắc rối vậy!
Tôi nghĩ thầm đúng là mấy ông nhà binh chuyện gì cũng ngang tàng mới chịu, tuy nhiên không muốn họ bị cằn nhằn mỗi ngày, tôi dịu giọng:
- Thì cứ nghĩ mấy tàng cây bên kia đường là mấy quán café Cây me, Cây ổi… gì đó mà hồi xưa mấy chú mấy anh ngồi uống café hút thuốc chờ đào đi học về... Nghĩ vậy đi cho nó đẹp!
Họ phì cười trước sự đề nghị của tôi, không biết vì thấy đề nghị có lý hay là thấy tội nghiệp tôi cứ đi theo bênh vực họ với những thầy cô khác mà từ đó đã có một quán cóc bên kia đường, giờ ra chơi là tụ tập đông đảo hút thuốc, trò chuyện thật vui vẻ.
Phần đông học sinh lớp tôi khả năng viết khá hơn phần nói, nên giờ học tôi chú trọng đến đàm thoại rất nhiều, tôi cũng thích nghe họ nói kể chuyện lính, chuyện đi học tập... Đề tài mà khi nhắc đến những đôi mắt những người lính năm xưa bỗng sáng lên, giọng hùng hồn và tiếng Anh nói cũng lưu loát hơn...
Ngoài giờ học tôi cũng thường trò chuyện và lắng nghe những nhận xét sâu sắc về thời cuộc, tôi cũng học hỏi ở họ rất nhiều. Họ cũng tò mò về tôi, một hôm có người hỏi:
- Cô chắc là con lính phải không?
- Dạ đúng, sao chú biết!
- Tôi nhìn là đoán được, thấy phong cách lễ độ và cương trực lắm!
Tôi hãnh diện lí nhí:
- Cám ơn chú, ba tôi nghe chắc vui lòng lắm!
Cuối khóa học đó, học trò tôi ai cũng được lên lớp và chuyển đi trường lớn hơn. Học trò bịn rịn vì:
- Học ở đây vui quá, cô coi chúng tôi như người trong nhà!
Tôi đùa:
- “Huynh đệ chi binh” mà!
Mọi người cười vui vẻ. Nhưng tôi cũng không khỏi buồn tiễn họ đi, như tiễn người anh người chú lên đường nhập vào cuộc sống mới nhiều chông gai chờ đón. Ngày cuối cùng, tôi làm một “slide show” về cuộc di tản của gia đình tôi, tôi muốn họ nhìn thấy ngày đó chúng tôi còn “lọ lem” lắm, hình ảnh ba má tôi và đàn con nheo nhóc... Tôi nói riêng với nhóm học trò Việt nam:
- Tôi nghĩ là các chú, các anh sẽ vượt qua được khó khăn và thành công trong cuộc sống mới, vì bản tánh cam đảm và cương quyết của người lính Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa.
Một người nói:
- Lính thì đâu sợ cực khổ, tôi chỉ tiếc là không còn trẻ, còn khỏe mạnh...
Tôi thấm thía cho sự thua thiệt của họ, tôi muốn nói một lời tri ân cho sư hy sinh cao cả mà họ đã hiến cho đất nước, cho dân tộc. Để những ngày gần cuối cuộc đời phải đi lại từ đầu...
Nhưng tôi đã không làm được điều đó, họ đã tản mác đi, mỗi người mỗi ngã, tôi cầu mong họ gặp thật nhiều may mắn để đền bù lại cho những thua thiệt họ phải nhận lãnh từ lâu.
Tôi cũng xin mượn trang giấy này, để nói lên sự hãnh diện và biết ơn của tôi về đấng sinh thành, về người cha tôi hằng yêu quí. Về các anh tôi những người con trai sinh ra trong thời chiến, đến những người tôi không hề quen biết, đã hy sinh, âm thầm chấp nhận quá nhiều thiệt thòi trong cuộc chiến cũng như sau cuộc chiến. Nhờ sự hy sinh cao cả của họ tôi đã có những ngày an bình để lớn ngay trong quê hương có chiến tranh đổ nát. Và rồi họ là những người ở lại sau cuộc chiến chấp nhận sự đau khổ, bạc đãi...
Xin hãy nhận ở đây dù có hơi muộn màng, lòng tri ân xâu xa nhất của tôi, không có giấy mực hay ngôn từ nào diễn tả được... Dù tôi có ở đâu đi chăng nữa, hình ảnh những người lính anh hùng của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa vẫn luôn là hình ảnh thân thương mà tôi biết khi còn bé, suốt cuộc đời niên thiếu, bây giờ và mãi mãi về sau...
TRƯƠNG KIM CHI
Trưởng Nử của Cưu Ðại Tá Trương Tấn Thục
Trương Kim Chi
Kính tặng Ba yêu dáu và các anh của tôi.
Năm đó gia đình tôi dọn về Nha Trang, hình như tôi khoảng năm tuổi và vừa mới học xong lớp mẫu giáo, nhưng cũng lờ mờ nhớ là nhà mình cũng đã dọn đi nhiều lần và qua nhiều thành phố khác nhau. Ba má tôi có cuốn album bằng sơn mài thật đẹp, trong đó có nhiều hình ảnh của anh em chúng tôi, nhất là những tấm hình ngày chúng tôi được sinh ra đời, tôi đã nhận thấy một điều là mỗi đứa chúng tôi được sinh ra tại một thành phố khác nhau, nào là Vạn Giả, Ninh Hòa, Dục Mỹ, Đà Lạt, Thủ-Đức, Kontum và rồi sau đó Nha Trang, Đà nẵng... Tôi có thắc mắc về sự di chuyển khá thường xuyên của gia đình, má tôi hay chép miệng nói:
- Thì Ba con là nhà binh mà, rày đây mai đó... Đâu cũng là nhà...
Trong đầu óc non nớt của tôi lúc đó cũng chưa hiểu “nhà binh” là gì, chỉ loáng thoáng biết chắc đó là việc làm của ông, có điều tôi thấy ba tôi ít ăn mặc giống những người khác, khi nào ông cũng gắn liền với bộ đồ “nhà binh” ủi hồ cứng, giày luôn đen bóng, có một cái gì về bộ đồng phục đó mà trông ông thật oai hùng và cũng là hình ảnh rất thân thương của ba tôi đã in sâu vào tâm trí tôi.
Sau này tôi mới biết ra lúc đó ba tôi đổi đi Bình Tuy, có lẽ (đây là) vùng nguy hiểm nên gia đình dọn về ở Nha Trang để chúng tôi đi học. Lần đầu được sống trong con phố bình thường, khác hẳn với những cư xá quân đội, mà chúng tôi vẫn ở trước đây, anh em tôi thích chí vì có bạn mới, có quán hàng kề bên, ăn hàng thỏa thích. Chỉ có má tôi là buồn thiu vì ba tôi vắng nhà, tôi nhớ bà đan áo cho ông, hay làm các món ăn khô như thịt chà bông rồi cẩn thận bỏ vào lon guigoz để gửi đi. Mỗi khi ông đưa thư đi qua, mắt bà sáng rỡ lên khi nhận được thư của ba tôi gửi về. Tôi nhớ ba tôi gửi thư về rất thường, có khi gửi hình về cùng với thư, má tôi reo lên vui mừng, cho chúng tôi cùng xem, anh tôi tò mò, lật ra sau tấm hình và đọc to lên lời ghi chú, thường rất âu yếm viết riêng cho má tôi:
- Thương gửi về em yêu dấu và các con của chúng ta...
Má tôi thường đỏ bừng mặt lên, mắng yêu các con. Đôi khi ba tôi cũng viết thư cho anh em chúng tôi, thường là khuyên chúng tôi nên chăm học, nghe lời má và hứa khi về sẽ mua quà cho chúng tôi.
Lúc đó những ngày ba tôi về phép thật là vui, ông dẫn chúng tôi đi chơi, dạy cho chúng tôi học, nhất là đem chúng tôi đi mua những món đồ chơi mà chúng tôi ưa thích, tôi còn nhớ con búp bê thật đẹp, chiếc xe đạp có cái chuông reng ngộ nghĩnh. Mấy đứa bạn hàng xóm luôn chiêm ngưỡng những món đồ chơi của chúng tôi, có đứa phân bì, tôi bèn cắt nghĩa cho nó:
- Tại ba tao là “nhà binh” nên lâu lâu đi đánh nhau về là anh em tao được quà.
Chắc lúc đó mấy đứa bạn tôi chỉ ao ước được có cha là “nhà binh” như ba tôi. Tôi hãnh diện lắm về ba mình, về sự oai hùng của ông, anh tôi thì kể cho đám bạn trong xóm nghe về những chuyện hành quân ly kỳ của ba tôi. Chắc anh tôi đã cao hứng thêm bớt cho gay cấn chứ ba tôi ít khi nhắc đến những ngày đi hành quân, nếu có hỏi thì ba tôi cũng chỉ trả lời qua loa vì hình như ông muốn dấu đi những gian nan nguy hiểm của một người lính để chúng tôi yên lòng. Khi ba tôi về nhà thì ông lại trở thành người đàn ông rất bình thường thương vợ con, rất văn nghệ và đôi khi pha chút dí dỏm...
Sau những ngày về phép ngắn ngủi của ba tôi là sự vắng vẻ và nỗi buồn của chúng tôi trong những ngày ba không có nhà, chỉ có mấy mẹ con lủi thủi bên nhau, má tôi một mình thay chồng lo cho đàn con mà hình như tôi chưa hề nghe bà than vãn bao giờ.
Lúc đó má tôi còn rất trẻ, bà là một người đàn bà khả ái, hiền lành và rất đảm đang. Tôi còn nhớ bà may vá thêu thùa rất hay, lai còn rất khéo léo bếp núc. Lúc nào bà cũng tự tay lo lắng và chăm sóc cho các con. Hình như là má tôi luôn luôn có câu trả lời êm dịu, bất cứ chuyện gì dù có tệ đến đâu xảy ra mà đem nói với má tôi thì bà cũng sẽ có lời an ủi, khuyên răn ngọt ngào và tôi lại thấy vui thấy yên lòng.
Mặc dù sinh ra và lớn lên trong thời chiến, tuổi thơ của tôi trôi qua rất đầm ấp nhờ sự đùm bọc và thương yêu của ba má tôi, nhiều khi nhớ đến ba tôi, tôi thường lấy hình ba ra xem, nhìn ba trong bộ đồ “nhà binh” oai hùng mà thầm hãnh diện về ba mình.
Lớn lên một chút, tôi bắt đầu biết nhận xét về chung quanh nhiều hơn, không khí chiến tranh làm như đến gần tôi hơn. Tôi bắt đầu thấy sự gian nan và nguy hiểm về công việc của ba mình. Tôi đọc được nét lo lâu của trên gương mặt của ba tôi khi ông về nhà. Tuy lúc nào ông cũng cố gắng làm bổn phận của người cha, trên gương mặt sạm nắng nghiêm trang luôn để dành nụ cười hiền lành cho các con.
Rồi ngày tháng trôi qua, tôi lớn lên theo sự bành trướng của chiến cuộc ngày càng khốc liệt trên quê hương. Ba tôi đổi về vùng I, toàn gia đình theo chân Ba dời về Đà Nẵng, lại một lần nữa chúng tôi làm quen với cuộc sống mới. Nhưng chúng tôi không màng về sự thay đổi này cho lắm vì biết từ nay được ở gần ba hơn.
Ba tôi đóng quân tại một vùng kề cận Đà nẵng, một trung đoàn đánh giặc nổi tiếng của vùng này. Ông về nhà thường hơn, nhưng khi ông về thì mang theo mùi lính tráng, chiến tranh nhiều hơn xưa, dần dần tôi cũng bắt đầu đoán được tình hình qua cách đi đứng và ăn mặc của ba tôi và những ngưới lính đi chung. Những hôm ông chỉ về trên chiếc xe Jeep nhà binh, không mang nón sắt, không trang bị súng ống… thì trông ông có vẻ thư thả hơn, ông sẽ ngồi đọc báo uống café nhàn hạ dù chỉ trong chốc lát thì tôi đoán chắc trong ngày không có “đánh nhau” dữ dội hay là không cắm trại 100%.
Rồi lại cũng có những hôm ông về, mặt mày đầy nét lo âu, nhiều hôm chưa kịp ăn cơm lại phải vội vàng ra đi… Hoặc là liên tục nói chuyện trên máy truyền tin và có khi ban những khẩu lệnh bằng những mật hiệu khó hiểu mà tôi nghĩ rằng rất quan trọng...
Nhưng rồi cũng như tất cả những người Việt nam khác trong thời chiến, tôi cũng quen dần và lặng lẽ sống bên gia đình, có những vui buồn mà dần rồi ai cũng quen. Riêng ba tôi thì có lẽ vì áp lực bên ngoài và chức vụ ông đảm nhiệm trong những ngày cuối của cuộc chiến nên thấy nét lo âu ở ông ngày nhiều hơn. Tôi thấy thương ba mình thật nhiều.
Và rồi thế hệ kế tiếp nối gót, các anh tôi cũng bắt đầu đi vào quân đội. Những bài hát như còn vang vọng đâu đây diễn tả trung thực nhất về những tâm tình của các thanh niên thời chiến đã phải vội vã lìa xa mái trường:
- Người từ trăm năm về ngang trường Luật... Ta hỏng tú tài ta vuột tình yêu... thi hỏng mất rồi ta đợi ngày đi...
Ngày anh tôi về từ trung tâm huấn luyện, nhìn anh tôi bỗng thấy anh như trưởng thành và người lớn hẳn ra, với làn da sạm nắng, mái tóc ngắn, trông anh khỏe và oai hùng trong bộ đồ lính... không hiểu vì sao nước mắt tôi chảy dài... Ba tôi vỗ vai anh hình như để dấu sự xúc động!
Tôi thấy thương anh mình thật nhiều, người con trai còn rất trẻ đã đánh đổi tuổi thanh xuân ở thị thành đi làm bổn phận của người trai thời chiến. Cũng như ba tôi anh tôi luôn cứng rắn, tôi cũng đành che dấu sự yếu mềm và ích kỷ của mình vì sợ anh tôi buồn.
Đơn vị cuối cùng ba tôi đảm nhận ở Thừa Thiên. Nên khi vào đại học, tôi cũng được “thuyên chuyển” theo ba ra Huế để đi học, tôi nôn nao vui thích được trở thành cô “sinh viên văn khoa”, một điều mà tôi hằng mơ ước từ lâu. Tuy là chỉ vài tháng sau thì tôi vĩnh viễn gĩa từ thành phố thơ mộng đó cũng như mãi mãi rời xa Việt nam.
Sự mất mát của tôi không làm sao so sánh được với sự mất mát lớn lao của ba tôi. Một hình ảnh mà cứ lảng vảng trong đầu óc tôi bao nhiêu năm nay, mỗi khi nghĩ lại tôi còn thấy xót xa là gương mặt trầm ngâm, cứng rắn khi ba tôi xếp lại bộ quân phục để thay vào bộ quần áo dân sự mà tôi cũng không hề nghĩ là ba tôi có, để mãi mãi từ giã cuộc đời “nhà binh”, từ giã một một cuộc đời binh nghiệp oai hùng của ông.
Cũng như không bao giờ tôi quên được một ngày cuối tháng tư năm nào, buổi sáng hôm đó ba tôi trầm ngâm ngồi bên chiếc radio nhỏ, nước mắt ông lăn dài trên má, lần đầu thấy ba tôi khóc tôi nghe như sụp đổ cả bầu trời, không cần ai cắt nghĩa tôi cũng biết chúng tôi đã có một mất mát lớn lao...
Mấy chục năm đã lặng lẽ trôi qua, chúng tôi cũng như những người Việt nam khác đã trải qua bao nhiêu là thăng trầm của thời thế, của cuộc sống. Ba tôi cũng không còn là một quân nhân nữa, đã phải làm quen với cuộc sống mới, ông cũng làm tròn bổn phận của người cha, nuôi nấng dạy dỗ chúng tôi nên người. Từ những ngày mới đặt chân lên đất Mỹ, ông cũng cầm bản đồ thành phố (như ngày còn đi hành quân) chỉ cho tôi đón từng chuyến xe bus để đi học, ông dẫn tôi vào tận trường ghi danh... Hay những tối mùa đông, tôi đi làm về trễ, ông lái xe đến trước chỗ tôi làm chờ sẵn từ khi ánh măt trời bắt đầu dịu lại, trời bắt đầu chập choạng tối để đón tôi về.
Mỗi khi nhớ lai ngày còn ở Việt Nam, tôi nhớ đến vui buồn ngày con trẻ dại, tưởng tất cả đã ngủ yên trong quá khứ thì một hôm kia, tôi bỗng tìm lại hình ảnh “nhà binh” thân thương và đồng đội của ba tôi của anh tôi năm nào...
Lúc tôi đang làm cô giáo ngày hai bữa sách ô đi về trong một cuộc đời thật bình lặng thì được ty học chánh bổ nhiệm về dạy tại một chi nhánh của trường Adult School, trường nằm tại một nhà thờ gần Downtown. Hôm đầu tiên tôi đi đến dạy, tần ngần nhìn những lớp học lèo tèo cũ kỹ mà ngao ngán.
Giữa trưa hè nóng nực hôm đó, tôi bỗng nghe như có giòng nước ngọt ngào mát lịm khi nghe tiếng Việt Nam bàn tán trò chuyện trong lớp học, tôi tò mò thích thú bước vào lớp. Sau một lát sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh cũng phòng ốc cho tươm tất, tôi đảo mắt nhìn quanh, học sinh được khoảng trên hai mươi người, có lẽ cũng gần đến mươi người có nét mặt Á đông và mang những tên Việt Nam, tôi thấy làm lạ, ở một thành phố nhỏ bé tổng cộng người Việt nam định cư ở đây đếm trên đầu ngón tay làm gì có được từng này người đi học anh văn... Hỏi ra thì mới biết họ là những người mới định cư theo chương trình H.O. tôi tò mò nhìn… họ là đồng đội của ba tôi, của anh tôi ngày xưa đây…
Tôi cũng hơi lúng túng, trước những người học trò đặc biệt này. Được dịp tiếp xúc với họ tôi tìm biết thêm nhiều điều lý thú, thỉnh thoảng họ cũng chia xẻ với tôi những chuyện vui buồn trong lớp học cũng như ngoài giờ học.
Tôi còn nhớ dạo đó California mới thông qua đạo luật cấm hút thuốc trong trường học cũng như cơ quan chính phủ. Những cựu quân thì phần đông thích phì phèo điếu thuốc, trong trường bị các thầy cô đôi khi hách dịch la rầy... Có ông bực mình gây gỗ lại, có hôm tôi cũng vì “tự ái dân tộc” nổi lên nói lại với một bạn đồng nghiệp:
- Người ta không biết tiếng Mỹ chứ đâu có điếc mà bà la to vậy! Nói chuyện với người lớn thì lễ phép chút chứ!
Bà giáo vùng vằng bỏ đi, thấy vậy các ông nhao lên tả oán:
- Chuyện gì mà phải khó chịu vậy, tôi hút chứ có bắt “nó” hút đâu mà kêu ca um sùm cả lên.
Chợt nhớ đến mấy thầy giáo làm chung cũng ghiền hút thuốc thường đi qua bên kia đường để phì phà điếu thuốc, tôi đề nghị:
- Hay là các chú, các anh rủ nhau qua bên kia đường tha hồ mà hút, không ai dám nói gì đâu!
- Bên này đường hay bên kia đường gì thì khác gì, tại sao phải rắc rối vậy!
Tôi nghĩ thầm đúng là mấy ông nhà binh chuyện gì cũng ngang tàng mới chịu, tuy nhiên không muốn họ bị cằn nhằn mỗi ngày, tôi dịu giọng:
- Thì cứ nghĩ mấy tàng cây bên kia đường là mấy quán café Cây me, Cây ổi… gì đó mà hồi xưa mấy chú mấy anh ngồi uống café hút thuốc chờ đào đi học về... Nghĩ vậy đi cho nó đẹp!
Họ phì cười trước sự đề nghị của tôi, không biết vì thấy đề nghị có lý hay là thấy tội nghiệp tôi cứ đi theo bênh vực họ với những thầy cô khác mà từ đó đã có một quán cóc bên kia đường, giờ ra chơi là tụ tập đông đảo hút thuốc, trò chuyện thật vui vẻ.
Phần đông học sinh lớp tôi khả năng viết khá hơn phần nói, nên giờ học tôi chú trọng đến đàm thoại rất nhiều, tôi cũng thích nghe họ nói kể chuyện lính, chuyện đi học tập... Đề tài mà khi nhắc đến những đôi mắt những người lính năm xưa bỗng sáng lên, giọng hùng hồn và tiếng Anh nói cũng lưu loát hơn...
Ngoài giờ học tôi cũng thường trò chuyện và lắng nghe những nhận xét sâu sắc về thời cuộc, tôi cũng học hỏi ở họ rất nhiều. Họ cũng tò mò về tôi, một hôm có người hỏi:
- Cô chắc là con lính phải không?
- Dạ đúng, sao chú biết!
- Tôi nhìn là đoán được, thấy phong cách lễ độ và cương trực lắm!
Tôi hãnh diện lí nhí:
- Cám ơn chú, ba tôi nghe chắc vui lòng lắm!
Cuối khóa học đó, học trò tôi ai cũng được lên lớp và chuyển đi trường lớn hơn. Học trò bịn rịn vì:
- Học ở đây vui quá, cô coi chúng tôi như người trong nhà!
Tôi đùa:
- “Huynh đệ chi binh” mà!
Mọi người cười vui vẻ. Nhưng tôi cũng không khỏi buồn tiễn họ đi, như tiễn người anh người chú lên đường nhập vào cuộc sống mới nhiều chông gai chờ đón. Ngày cuối cùng, tôi làm một “slide show” về cuộc di tản của gia đình tôi, tôi muốn họ nhìn thấy ngày đó chúng tôi còn “lọ lem” lắm, hình ảnh ba má tôi và đàn con nheo nhóc... Tôi nói riêng với nhóm học trò Việt nam:
- Tôi nghĩ là các chú, các anh sẽ vượt qua được khó khăn và thành công trong cuộc sống mới, vì bản tánh cam đảm và cương quyết của người lính Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa.
Một người nói:
- Lính thì đâu sợ cực khổ, tôi chỉ tiếc là không còn trẻ, còn khỏe mạnh...
Tôi thấm thía cho sự thua thiệt của họ, tôi muốn nói một lời tri ân cho sư hy sinh cao cả mà họ đã hiến cho đất nước, cho dân tộc. Để những ngày gần cuối cuộc đời phải đi lại từ đầu...
Nhưng tôi đã không làm được điều đó, họ đã tản mác đi, mỗi người mỗi ngã, tôi cầu mong họ gặp thật nhiều may mắn để đền bù lại cho những thua thiệt họ phải nhận lãnh từ lâu.
Tôi cũng xin mượn trang giấy này, để nói lên sự hãnh diện và biết ơn của tôi về đấng sinh thành, về người cha tôi hằng yêu quí. Về các anh tôi những người con trai sinh ra trong thời chiến, đến những người tôi không hề quen biết, đã hy sinh, âm thầm chấp nhận quá nhiều thiệt thòi trong cuộc chiến cũng như sau cuộc chiến. Nhờ sự hy sinh cao cả của họ tôi đã có những ngày an bình để lớn ngay trong quê hương có chiến tranh đổ nát. Và rồi họ là những người ở lại sau cuộc chiến chấp nhận sự đau khổ, bạc đãi...
Xin hãy nhận ở đây dù có hơi muộn màng, lòng tri ân xâu xa nhất của tôi, không có giấy mực hay ngôn từ nào diễn tả được... Dù tôi có ở đâu đi chăng nữa, hình ảnh những người lính anh hùng của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa vẫn luôn là hình ảnh thân thương mà tôi biết khi còn bé, suốt cuộc đời niên thiếu, bây giờ và mãi mãi về sau...
TRƯƠNG KIM CHI
Trưởng Nử của Cưu Ðại Tá Trương Tấn Thục
Trung Ðoàn 51 Bộ Binh Biệt Lập - QLVNCH
A Deeply Heartfelt Appreciation
Truong Kim-Chi
My respectful dedication to my dearest father and brothers.
That year, my family moved back to Nha-Trang. I was about five years old and just finished kindergarden. I was not sure that it seemed my family moved many times to different cities. My parents had a very beautiful album, with lacquered hard covers, in which there were a lot of my pictures and my siblings’, especially pictures of our births. I noticed one interesting point was that each of us was born in a different city such as Vạn Giả, Ninh Hòa, Dục Mỹ, Đà Lạt, Thủ-Đức, Kontum and then later Nha Trang, Đà nẵng... Any time I asked my mother about the frequent on-the-move status of my family, my mother used to reply:
- Your dad is in the military service, here and there are his normal activities… Our home is where your dad is…
During my very early young age, I did not quite understand very much about “the military”. I just guessed that it was probably my father’s job. Something special set my father apart from others in the way he dressed. He always dressed neatly in a well starched uniform and shiny shoes. When he put on his uniform, he looked so strong. It was this dearest portrait I kept deep down in my mind.
Later, I learned that my father was transferred to Chiến Khu Ð or A War Zone D, a possibly dangerous war zone at that time. Therefore, our family moved to Nha Trang so that we could go to school. In contrast with military complexes, living in a normal city, away from the war zone, was much better. We were a bit happier because we had new friends, new fun activities. However, my mother was so sad because my father was away from home. I still remember my mother spent much time in knitting sweaters, scarfs for my father and prepared dried shredded beef, carefully packed in aluminum containers (a recycled “Guigoz” can contains about 500 grams of Infant Formula, very good for preserving food.), then sent them to my father.
My mother was so happy when she saw the mailman stopped by and handed her a letter from my father. I remember my father wrote home quite often, sometime pictures with notes full of love. We all were very happy looking at the pictures. Curiously, my brother loudy read special notes for my mother from the back of those pictures:
- With all my love to you and our children…
Most of the time, my mother was shine when reading these lovely notes and said some lovely words to us. My father also wrote to us sometime. He often encouraged us to be good children, to do well in school, to listen to my mother, and promised to bring home presents for us.
When my father came home on leave for a few days, those days were filled with happiness. He took us out for fun, he taught us in doing school works. We went shopping for toys that we loved best. I still remember my beautiful doll, my bike with a mounted funny bell. My neighboring friends always admired our toys. They were jealous and I did not hesitate to tell them:
- My dad is in the military. He always gives us a lot of presents anytime he comes back from the war zone.
Perhaps my neighboring friends wished their fathers were in the military service just like my father. I was very proud of my father, about his heroism. My brothers used to tell their neighboring friends about many mysterious and dangerous military missions that my father conducted. My brothers might have exaggerated a little bit to make the stories more exciting. But, my father never mentioned much about these tough military operations because he did not want us to see all the dangerous activities he was facing daily. When my father was home, he was just like any ordinary man who loves his wife, his children and dedicates to his family. He was also very artistic, and had a good sense of humor.
After spending a few days at home, my father headed back again to his duties, leaving us with sadness and worriness while he was away from home. Only my mother and us, we were together. My mother took care of us very well in my father’s absence and we never heard any complaints from her.
My mother was very young, a pretty young lady, a kind and conscious mother and wife. I still remember my mother was very good in sewing, knitting, and cooking. She always took good care of us by herself. It seemed to me that my mother always came up with sweet answers to comfort us no matter the worst things could happen.
Even though I was born and grew up during wartime, my childhood was wonderful because I was well comforted and surrounded with full of love from my parents. I used to look at my father’s pictures whenever I missed him. I was so proud of him when looking at him very strong in his uniform.
When I grew older, I began realizing that the war was approaching me. I started sensing my father’s tough and dangerous responsibilities on his shoulders. I could read some sign of worriness on his face when he came home. However, he always tried to fulfill his responsibilities as a father and showed us lovely and kind smiles on his face.
Time passing by, I grew up with the escalation of the more and more intensive war everywhere in my country. My father was then transferred to the I Corps (Please pronounce I but not First). My family again moved to Đà Nẵng where we had to adapt to a new life. We did not mind about the change, instead, we felt happier because we knew that, from that time on, we were closer to my father.
My father’s a Separate Regiment, was stationed in an area surrounding Đà nẵng, was a famous and winning unit that the enemy was scared to confront. He came home more often than before and brought with him the real sense of war. Eventually, I started anticipating the situation by observing his uniform as well as his bodyguards’. When he came home on a Jeep and without a helmet and arms… he looked more relaxing. He sat down enjoying a cup of coffee and read a newspaper. This rare short moment reminded me that the “fighting” was not heavy and there was no imposed curfew.
In contrast, sometime he came home with signs of worriness on his face. Most of the time, without having dinner, he spent hours on the radio to remotely give coded orders for the important operations in progress…
Just like any Vietnamese living during wartime, I began getting used to the war and quietly living side by side with my family to share all the ups and downs and comfort to one another. Perhaps there were a lot of external pressures and his heavily assumed responsibilities during the last days of the war, more obvious signs of worriness appeared on my father’s face. I felt helpless and other tan all my love for my father.
And then the young generation followed, my brothers also joined the armed forces. There existed many sweet songs truthfully reflected the facts about young people who had to leave their promising education for future to respond to the call of duty, leaving behind their loved ones:
- One passed by his Law School… I failed High School and lost my love… I failed and awaiting to go to the front line…
- Người từ trăm năm về ngang trường Luật... Ta hỏng tú tài ta vuột tình yêu... thi hỏng mất rồi ta đợi ngày đi...
........
The day my brother came home from the bootcamp, he looked very matured, dark skin, a crew cut, and strong in his uniform... I cried, tears were rolling down on my face… So did my father and tried not showing his emotion!
I loved my brothers very much. They accepted their responsibilities with honor, leaving behind everything, in responding to the call of duty during wartime. Just like my father, my brothers were also very tough and strong. I had to hide my heartbroken feeling and my selfishness so that my brother did not feel bad.
My father’s last assignment was to Thừa Thiên. I followed my father to go to the Faculty of Culture in Hue. I was anxious and happy to become a student of this university, my long time dream. Only a few months later, I forever said goodbye to this beautiful city and my country Viet-Nam.
My losses were like nothing compared to my father’s. One thing that has haunted me after so many years and I felt very helpless is my father’s face was filled with hopeless and sadness when he folded up his uniforms to replace with civilian clothes, which I never ever thought that it was possible my father’s career as a honor soldier ended forever.
I also never forget the last day of April. That morning my father sat quietly by a small radio, his tears were rolling down on his face. This was the first time in my life I saw my father cried. I felt like everything in the universe collapsed. Needless to say, I knew right away we expected something bad coming, a great loss in front of us…
So many years have quietly passed by. Just like many other Vietnamese, we had gone through many ups and downs in our lives. My father was no longer in the military service, had to adapt to a new life. In any situation, he had fulfilled his responsilities as a father, guided us to success. From the first days in America, my father still used a city map (just like when he conducted military operations) to show me how to catch buses to school and enrolled me to different classes… Or on winter dark nights, my father waited in front of my work place, from sunset to late at night, to pick me up if I had to work late.
Going back to the time in Viet-Nam, I remember all the good and bad time when I was young. I thought that everything had gone to the past. Suddenly, one day I found some very familiar “military” faces who were my father’s, my brother’s comrades many many years ago…
I was assigned to a branch of an Adult School, a church in downtown, by the Board of Education. As a teacher, the first day I went to teaching, I was very disappointed when looking at classrooms that were very old and ruined.
In the mid of a hot summer day, I suddenly felt like I was swimming in a fresh stream when I overheard some discussion in Vietnamese in the classroom. I was curiously stepped into the class. After making some arrangement of students and seats, I looked around for a roll call. There were more than 20 students and over one half looked like Asian and carried familiar Vietnamese names. I was very surprise, in a small city, there were a handful of Vietnamese settled here, but there were this many Vietnamese attending an English class. Later, I found out that they were just settled here on the Human Operation (H.O) program. I looked at them curiously… They were my father’s, my brother’s comrades many many years ago…
I was a bit nervous in front of these special students. In speaking with them I learned many interesting things. Sometime we also shared many good stories about the class as well as out of class.
I remember smoking was banned in schools as well as in government offices in California. These veterans loved smoking. They were criticized by many teachers when they got caught smoking inside the school perimeter. Some of them were upset and criticized teachers why they were so picky. One day, I was very mad about the teachers’ criticism, I said to one of my collegues:
- They do not understand English, but they are not deaf! You don’t have to raise your voice! Be polite to old people!
A female teacher angrily walked away. These veterans happily expressed:
- Why was she so picky? I smoked and did not push “her” to smoke, so why she made a lot of noises!
Then, I suddenly recalled some of the teachers smoked too. They often crossed the street and comfortably smoked there. So, I proposed to my students:
- You could together cross the street and smoke freely there. Nobody dares to say anything!
- Here or there doesn’t make any difference, why is it so complicated! One of them replied.
I said to myself, these veterans traditionally would never step back. However, I did not want to see them under daily criticism, I gently advised them:
- Just imagine the shades across the street are the same as the coffee shops on the side walk where you used to sit there hours waiting for your girl friends from schools… Isn’t that lovely?
They happily laughed with my proposal. Whether they thought that my proposal was reasonable or they felt guilty because I continued to protect them from other teacher’s criticism. From that time on, surprisingly, a “mobil coffee shop” was set up across the street.
Most students in my class were very good in writing, but weak in speaking. Therefore, everyday, I focused more in conversation technic. I really liked to listen to stories about their military lives, stories when they were in the Communist prisons… These subjects were the best approaches as they showed with their enthusiasm, encouraged them to be more involved in learning, and eventually, they spoke English more and more fluently…
During breaks, I also often discussed with them and listened to them about their close observations and excellent analyses on political issues across the country and worldwide.
They were very curious in knowing about me. One day, one asked me:
- You are probably a soldier’s daughter, aren’t you?
- Yes, I am. How do you know? I politely replied.
- My observations tell me that you have very good conduct, politeness, and straightness, characters only found from a soldier or their loved ones.
I was very proud and mumbling:
- Thank you. My father would be very happy when he hears this.
At the end of the semester, my students all passed and transferred to a higher level school. They hesitately said:
- We really enjoyed learning here. You treated us just like family.
I replied with a joke:
- “Military people” are always like siblings!
Everybody happily laughed. But, I could not help myself when saying goodbye to them. It was just like saying goodbye to my brother, my uncle when knowing that they would be facing a tough hurdle ahead. On the last day, I put together a slideshow about the evacuation of my family. I just wanted them to see how we were then and now… I spoke privately with them:
- I think you will overcome everything ahead and will success in your new lives because you have an ambitious and solid foundation of a soldier of The Armed Forces of The Republic of Viet-Nam.
One said:
- As a soldier, I do not worry about any hurdles. However, I am not young and healthy as I was.
I deeply felt their losses. I really wanted to speak up my hearfelt appreciation about their ultimate sacrifices for their country, for their people. Now, they had to start all over again!
Saddly, I could not do one thing I wanted to do at that time. Now, they all scattered all over the country. I just wished them best luck to compensate for the losses they had to accept for many years.
I also would like to take this opportunity to deeply express my pride and my heartfelt appreciation to my parents, to my father whom I always love so much. For my brothers, the young and ambitious hearts, who were born during wartime; and others I have never run across in my life, who have sacrified so much for their country and quietly accepted so much painful experiences during and after the war. Because of your ultimate sacrifices, I had many peaceful years to grow up in our war-torn country. And finally, they were the ones who were left behind and accepted all painful losses and betrayal…
Even though it is late, I urge you to accept my deeply heartfelt appriciation. It is speechless! There would be not enough words that can be expressed! Wherever I am, all soldiers, who had fallen or still alive, of the Armed Forces of the Republic of Viet-Nam are always my heroes when I was still very young, throughout my childhood, now and forever in my life!
TRUONG KIM CHI
Daugther of Colonel TRUONG TAN THUC
Former Commanding Officer of 51st Infantery Regiment (Separated)
& Deputy Commanding General of 1st Infantery Division - ARVNAF
No comments:
Post a Comment